MỘT NGÀY NHƯ THỂ BA THU
CHƯƠNG 3: Anh Đào (1)
Dịch (láo): A Tĩnh
#nhatnhattamthu #motngaynhuthebathu
—
Trần Trường Kiệt từ Vũ Hán gửi thư về, nói gã sắp kết hôn, bảo Lý Diên Sinh đến Vũ Hán dự đám cưới, “Phải đến trước ngày tám tháng bảy đấy nhé,” “chuyện khác kể sau, vân vân.”
Mười năm trước, Lý Diên Sinh và Trần Trường Kiệt đều làm diễn viên trong đoàn ca kịch Phong Lôi huyện Diên Tân. Vở đặc sắc nhất của đoàn kịch chính là <Bạch Xà Truyện>, Lý Diên Sinh đóng Hứa Tiên, Trần Trường Kiệt đóng Pháp Hải, nữ diễn viên Anh Đào đóng Bạch Xà cũng tức là Bạch Nương Tử. Bây giờ nhớ lại, vở kịch này có thể diễn cho hay toàn nhờ vào một câu nói của Trần Trường Kiệt. Gã nói, phần hay nhất của <Bạch Xà Truyện> chính là cái họa nửa thân dưới gây ra. Một câu nói kéo theo một trường đối thoại, Trần Trường Kiệt nói: Chú nói xem, một con rắn tu luyện nghìn năm, cuối cùng thành tiên mà hết thảy người sống trên đời đến chết cũng muốn thành tiên, đến cả lều tang trong tang lễ cũng viết: sớm lên thiên đường, vậy mà con rắn này thành tiên rồi lại đến nhân gian rồi biến thành nữ, quấn quýt đàn ông; nó không những muốn thành tiên trên phương diện này mà còn muốn thành tiên trên phương diện khác, cái đó gọi là được voi đòi tiên; chuyện nên quấn quýt với ai trên đời nó cũng suy tính trước, một là không thể kiếm người nghèo, người lao động ở bến đò không hiểu chuyện gió trăng; hai không thể kiếm người giàu, người giàu trong nhà thê thiếp đông đảo, ai lại để ý đến một người phụ nữ quê mùa trên đường cơ chứ? Thế nên mới chấm trúng tên thư sinh mặt trắng Hứa Tiên; Hứa Tiên một là người có học, hai là tướng mạo đẹp; ban ngày đến hiệu thuốc học nghề kiếm cơm, đêm về một mình một đèn một bóng, hôm nay trên trời rớt cho xuống một giai nhân, há còn không củi khô bốc lửa? Người có học, hiểu chuyện phong hoa tuyết nguyệt; con rắn này quả nhiên tính chuẩn thật; lại nói tới Pháp Hải, Pháp Hải là một hòa thượng, không thể quấn quýt với bất kỳ người phụ nữ nào trên đời, cũng tức là, làm đàn ông mà không phải đàn ông, bấy giờ phát hiện một con rắn cũng có thể đến nhân gian quấy phá, kiểu gì mà không sinh lòng đố kỵ? Thế là đánh người đàn bà kia về lại nguyên hình, đè xuống dưới một tòa tháp, tao đã sống không tốt thì mày cũng đừng hòng; mấy người nói xem, có phải cái tâm trạng đó không? Có phải mấy thứ tâm trạng đó không?
Lý Diên Sinh cảm thấy Trần Trường Kiệt nói có lý, Anh Đào cũng thấy gã nói có lý. Ba người lấy câu này và cuộc đối thoại ấy làm nền tảng, trên sân khấu, diễn cảnh nào là chân thật cảnh ấy, rung động lòng người, mỗi một câu thoại đều thốt ra từ tận tâm can; không những chân thực rúng động lòng người thốt ra từ tận tâm can, hơn nữa rõ ràng còn cho thấy ngoài lời có ý; vốn đã là một vở kịch đặc sắc mà còn được diễn cho thê lương tang tóc, sóng vỗ ầm ầm; haiz, một người một rắn vậy mà tình sâu như biển, tình này chắc chỉ có trong kịch thôi, ngoài đời mấy lần nghe được? Pháp Hải trong kịch nhìn Hứa Tiên, hát:
Ngươi yêu ả vì ả mặt đẹp như hoa
Nào biết tận xương tủy kia chính là độc xà
……
Hứa Tiên hát:
Lúc yêu nàng không biết là độc xà
Hết yêu rồi nay nát lòng tan dạ
……
Bạch Nương Tử hát với Pháp Hải:
Ta với ngươi xa thì không thù, gần lại không oán
Hà cớ gì khiến vợ chồng ta không thể bên nhau
……
Pháp Hải hát:
Ta hại ngươi không vì cá nhân thù oán
Mà bởi vì tam giới người và yêu khác biệt
……
Rồi ba người giang tay cùng nhau hát:
Là thế nào, thế nào?
Phải làm sao, làm sao?
……
<Bạch Xà Truyện> trở thành vở kịch tiêu biểu của đoàn kịch Phong Lôi. Nhờ vở kịch này, ba người cũng trở thành diễn viên nổi tiếng Diên Tân. Nhưng diễn kịch mãi cũng thành bệnh, cứ gặp phải khó khăn gì trong đời sống, ba người đều thích nói “Thế nào, thế nào?”, “Làm sao, làm sao?”
Trong kịch, Anh Đào là vợ của Lý Diên Sinh cũng chính là Hứa Tiên; ngoài đời thực, sau này Anh Đào lại lấy Pháp Hải Trần Trường Kiệt. Anh Đào dáng người như rắn nước, mặt hình trái dưa, mắt hạnh, trước khi nói gì đều hay liếc mắt nhìn người ta một cái; ngoài đời ngày ngày ở bên nhau, trên sân khấu lại đầu sát bên đầu, Lý Diên Sinh cũng từng có ý với Anh Đào, nhưng thấy Trần Trường Kiệt thường tập kịch với Anh Đào dưới sân khấu; tập kịch xong còn kể chuyện cười cho Anh Đào nghe; nói một câu, Anh Đào bèn “phì phì” cười một trận; nói một câu, Anh Đào lại “phì phì” cười một trận; thế là biết Anh Đào không lấy Trần Trường Kiệt không được rồi: Gã có thể dùng lời nói rung động một vở kịch, còn không dùng lời nói rung động một người đàn bà được sao? Sau này, Lý Diên Sinh lấy Hồ Tiểu Phượng làm đóng gói kẹo ở xưởng kẹo trong huyện. Hồ Tiểu Phượng ngực to, mắt lớn, đóng gói kẹo xong thì thích đi xem kịch, thích vai Hứa Tiên Lý Diên Sinh diễn, một thư sinh mặt trắng anh tuấn. Có một buổi tối nọ, kịch diễn xong, Lý Diên Sinh xuống sân khấu tẩy trang rồi thì rời khỏi rạp kịch bằng cửa sau, Hồ Tiểu Phượng đứng ở trước cửa; thấy gã bước ra bèn móc một gói kẹo ra khỏi túi:
“Ăn kẹo đi.”
Lại nói, “Không phải kẹo bình thường.”
“Không bình thường chỗ nào?”
“Xem kỹ đi.”
Lý Diên Sinh nhìn kỹ, trên mỗi bao kẹo trong gói đều có một trái tim đỏ dùng bút vẽ lên.
Hồ Tiểu Phượng: “Đây chính là chỗ hay của việc bao gói kẹo trong xưởng kẹo đó.”
Lý Diên Sinh: “Xin nhận tâm ý, nhưng răng tôi bị sâu, không ăn kẹo được.”
“Thế bây giờ anh muốn đi đâu?”
“Hát cả buổi tối, buồn ngủ rồi, muốn về nhà ngủ.”
“Hát cả buổi tối, không đói cơ à? Bụng đói đi ngủ không tốt cho bao tử đâu.” Hồ Tiểu Phượng lại nói, “Ông Hồ ở ngã tư đường còn đang bán súp cay, chúng ta đi ăn súp cay đi.”
“Cổ họng tôi bị nóng, không dám ăn đồ cay đâu.”
“Tiệm canh dê nhà Ngô Đại Chủy ở cửa bắc còn mở, chúng ta đi húp canh dê đi. Canh không cấn răng.”
Tới tới lui lui, húp canh dê đã được một tháng. Mỗi ngày, Hồ Tiểu Phượng đều thay một bộ quần áo mới. Tối đêm nay, hai người đang húp canh dê, Hồ Tiểu Phượng nói:
“Diên Sinh, em nói thẳng ra, anh sẽ không trách em chứ?”
Lý Diên Sinh đáp bằng lời thoại trong kịch: “Xá em vô tội.”
“Anh muốn yêu đương với con người, hay muốn yêu đương với con rắn?”
Lý Diên Sinh ngẩng đầu khỏi bát canh dê nóng hổi: “Đó là kịch mà. Nếu như ngoài đời thật, ai lại tới chân tường cửa thành tây kiếm rắn yêu đương bao giờ, thế chẳng phải điên ư? Yêu, đương nhiên phải yêu người rồi.”
Hồ Tiểu Phượng đặt muỗng xuống: “Yêu người, thì yêu em nè.”
“Tại sao?”
“Em tốt hơn Bạch Nương Tử mà.”
“Tốt hơn chỗ nào?”
“Bạch Nương Tử không có ngực, em có.”
Lý Diên Sinh ngẫm nghĩ, Anh Đào quyến rũ thì đúng thật, nhưng ngực phẳng lì, Hồ Tiểu Phượng có phần thô thiển, nhưng ngực lớn; từ đối diện nhìn sang, hai quả bóng tròn sắp bung cả cúc áo sơ mi rồi. Lý Diên Sinh cười “phụt” ra thành tiếng.
Hai năm đầu kết hôn, vào đêm, Hồ Tiểu Phượng hay bảo Lý Diên Sinh vẽ mặt thành Hứa Tiên trong kịch. Lý Diên Sinh:
“Em thích anh hay thích Hứa Tiên trong kịch?”
Hồ Tiểu Phượng vặn vẹo thân mình phía trên: “Bây giờ làm với anh, em đã thành Bạch Nương Tử rồi.”
Hóa ra cô nàng muốn biến thành một con rắn ưỡn ẹo.
Sau này, nhà nhà hộ hộ đều mua tivi, không ai xem kịch nữa, đoàn ca kịch Phong Lôi bèn giải tán. Trong đoàn có một trăm mười miệng ăn, cây đổ khỉ cũng tan đàn, mọi người chạy đi tứ xứ, làm đủ mọi nghề, xem ai có thể tìm được kế sinh nhai gì. Nhóm người Lý Diên Sinh, Trần Trường Kiệt và Anh Đào vào làm trong xưởng cơ giới quốc doanh huyện Diên Tân. Quản đốc xưởng cơ giới tên Hồ Chiêm Khuê thích xem kịch, thích vở <Bạch Xà Truyện>, bèn thu nhận ba diễn viên chính vở <Bạch Xà Truyện>. Lý Diên Sinh làm đúc đổ khuôn, Trần Trường Kiệt làm bảng kim loại, Anh Đào chưng màn thầu trong nhà ăn. Đến ngày lễ, hoặc là xưởng có khách đến, Hồ Chiêm Khuê sẽ bảo ba người họ hát <Bạch Xà Truyện>. Không có ai kéo đàn gõ trống, ba người chỉ có thể hát chay; không có diễn viên quần chúng, ba người không thể hát tròn một vở kịch, chỉ đành hát trích đoạn; đoạn ba người thường hát chính là đoạn “Thế nào, thế nào?”, “Làm sao, làm sao?”. Ba người trên đài hát “Thế nào, thế nào?”, “Làm sao, làm sao?”, Hồ Chiêm Khuê dưới đài bèn sờ cái đầu trọc lóc của mình, bật cười ha hả. Sau này, xưởng cơ giới đóng cửa, ba người hoàn toàn từ biệt Hứa Tiên, Pháp Hải và Bạch Xà, ai nấy tự tìm đường sống riêng. Trần Trường Kiệt và Anh Đào đến xưởng kéo sợi bông, Trần Trường Kiệt làm thợ sửa máy, Anh Đào làm công nhân đứng máy. Lý Diên Sinh làm cho công ty thực phẩm thứ yếu trong huyện, bán xì dầu, giấm và rau ngâm ở bộ phận bán lẻ trên phố đông; bên trái quầy hàng bán xì dầu, dấm và rau ngâm chính là quầy hàng bán tần bì, hồi và đậu phụ; Tiểu Bạch bán tần bì, hồi và đậu phụ, sau này nhập ngũ, theo chồng đi Cam Túc, thế là tần bì, hồi, đậu phụ cũng về tay Lý Diên Sinh bán luôn.
Bởi vì làm việc ở những nơi chốn khác nhau, Lý Diên Sinh và Trần Trường Kiệt không còn ngày ngày gặp nhau như trước. Có khi đụng mặt nhau trên phố, hai người đứng lại nói vài câu; hoặc hẹn nhau cùng đến quán “Thiên Bồng Nguyên Soái” ở cửa tây ăn giò heo. Trước đây còn làm trong đoàn kịch hay xưởng cơ giới, hai người thường đến quán “Thiên Bồng Nguyên Soái”, húp một miếng canh giò heo. Trước đây ngày ngày gặp mặt, nói đi là đi; ngày nay làm việc ở hai chỗ khác nhau, ăn giò heo còn phải hẹn. Mới đầu còn hẹn mỗi chủ nhật một lần, sau này mỗi tháng hẹn một lần, sau nữa trong nhà phải lo cơm áo gạo tiền, ăn cơm uống nước, chuyện càng lúc càng nhiều, hẹn hò đành để từ từ. Muốn ăn giò heo, thường là một người đến quán “Thiên Bồng Nguyên Soái”, mua cái giò heo xách về nhà ăn. Lúc con của Trần Trường Kiệt được trăm ngày, hai nhà lớn nhỏ tụ tập cùng nhau ăn bữa cơm. Trần Trường Kiệt và Anh Đào đặt tên con là Hàn Lâm. Lý Diên Sinh biết, con trai Bạch Nương Tử sinh ra năm đó trong vở <Bạch Xà Truyện> cũng tên Hàn Lâm, sau này thi đậu trạng nguyên, bây giờ đặt cho con cái tên này là hi vọng con mình sau này có thể xuất chúng như Hàn Lâm trong kịch vậy. Trần Trường Kiệt trỏ vào Anh Đào rồi nói, cái tên này là cô ấy đặt. Lý Diên Sinh và Hồ Tiểu Phượng vội nói: Tên hay lắm, tên hay lắm, nhìn cái trán Hàn Lâm, thiên đình [1] đầy đặn, mai này không kém được. Sau lần tụ họp này, hai người lại gặp nhau được chăng hay chớ. Lâu ngày không gặp, tin tức về đối phương đều toàn nghe người ta nói. Nghe người ta nói, con trai của Trần Trường Kiệt và Anh Đào là Hàn Lâm đã một tuổi rồi; nghe người ta nói, khi Hàn Lâm biết nói, thưởng bảo trước mặt đen thui, mẹ nó bèn đổi nó tên là Minh Lượng; thắm thoắt hai năm nữa qua đi, lại nghe người khác nói, quan hệ của Trần Trường Kiệt và Anh Đào xấu lắm, hai người ngày nào cũng cãi nhau. Ngẫu nhiên, Lý Diên SInh và Trần Trường Kiệt cũng đụng mặt nhau trên phố, lâu ngày không gặp nhau tâm sự, bất chợt nói chuyện với nhau không sâu sắc nổi, không tiện dò thám chuyện riêng trong nhà của người ta. Có một hôm, Lý Diên Sinh bất chợt nghe nói, Anh Đào thắt cổ. Sao lại thắt cổ? Vì một bó hẹ. Vì một bó hẹ, Anh Đào và Trần Trường Kiệt tranh chấp một trận trong nhà, Trần Trường Kiệt nói: có giỏi thì cô chết đi, nói xong rồi bỏ đi. Không ngờ rằng Anh Đào thật sự thắt cổ trong nhà thật. Tang sự của Anh Đào, Lý Diên Sinh có đến chia buồn, Diên Tân có lệ nhà chịu tang phải cúi nửa đầu, Trần Trường Kiệt thấy Lý Diên Sinh thì quỳ xuống cúi đầu. Lý Diên Sinh vội đỡ gã đứng dậy. Trần Trường Kiệt nắm tay Lý Diên Sinh mà khóc:
“Một lời khó nói.”
Lý Diên Sinh chỉ đành an ủi gã: “Người chết không thể sống lại, bây giờ nói cái gì cũng muộn rồi.”
“Ban đầu anh không nên tìm đến Anh Đào, bọn anh không chung một đường, tìm đến cô ấy là hại chết cô ấy.”
“Cũng không nói vậy được.”
“Sao không nói vậy được? Cả trong kịch bọn anh cũng đối đầu nhau, cô ấy diễn Bạch Xà, anh diễn Pháp Hải.”
“Kịch và đời thực, là hai chuyện khác nhau.”
Lúc này Lý Diên Sinh nhìn thấy trên lều tang của Anh Đào viết bốn chữ “Sớm lên thiên đường”. Trước di ảnh của Anh Đào là đứa con ba tuổi Minh Lượng. Minh Lượng mặc bộ tang phục, vừa hít hít mũi, vừa mở to mắt nhìn Lý Diên Sinh. Lý Diên Sinh nói với Trần Trường Kiệt:
“Chuyện trước đây đừng nhắc nữa, cứ nuôi con lớn đã.”
“Bây giờ người cả huyện đều biết anh hại chết vợ mình, anh không ở Diên Tân được nữa rồi.”
“Là anh nghĩ thế thôi, người ta không nghĩ vậy.”
“Chúng ta từ đoàn kịch đến xưởng cơ giới, ngày ngày ở bên nhau, anh là người thế nào, bụng chú còn không rõ sao?”
“Đương nhiên em biết rõ.” Lý Diên Sinh lại nói, “Sau này có lúc nào nghĩ ngợi không thông, cứ đến tìm em, chúng ta cùng nhau đến quán “Thiên Bồng Nguyên Soái” ăn móng giò.”
Trần Trường Kiệt gật đầu: “Có thể nói thật lòng ở Diên Tân, cũng chỉ còn thừa mỗi chú thôi.”
Chuyện Lý Diên Sinh không ngờ là, tang lễ Anh Đào vừa qua được một tháng, Trần Trường Kiệt đã rời hẳn Diên Tân. Gã có một người cậu làm bẻ ghi trong kho đầu máy ở Vũ Hán, Trần Trường Kiệt dắt theo đứa con ba tuổi là Minh Lượng đến Vũ Hán nương nhờ cậu. Lúc sắp đi, gã cũng chẳng chào hỏi Lý Diên Sinh.
Thắm thoắt ba năm lại qua, Trần Trường Kiệt gửi thư tới, gã lại sắp kết hôn ở Vũ Hán rồi, bảo Lý Diên Sinh đến Vũ Hán tham gia hôn lễ. Thư gửi đến cửa hàng bán lẻ phố đông của công ty thực phẩm thứ yếu huyện Diên Tân. Lý Diên Sinh đọc xong thư của Trần Trường Kiệt ngoài cửa hiệu, nhớ lại chuyện năm đó lúc còn ở với Trần Trường Kiệt trong đoàn kịch, trong xưởng cơ giới, lúc hai người cùng nhau ăn giò heo, nhiều chuyện đã qua không đọc thư thì quên sạch cả rồi, mà vừa đọc thư lại nhớ hết toàn bộ, Vũ Hán không thể không đi. Đêm xuống tan ca về nhà bèn thương lượng chuyện làm sao đi Vũ Hán với bà xã Hồ Tiểu Phượng. Lúc này Hồ Tiểu Phượng không những ngực to, mà cả người cũng tròn vo; ban đêm không còn bảo Lý Diên Sinh vẽ mặt thành Hứa Tiên, bản thân cũng không uốn éo vặn người nữa. Không ngờ chị ta nghe tới Lý Diên Sinh sắp đến Vũ Hán tham gia hôn lễ của Trần Trường Kiệt thì phun ra hai chữ:
“Không đi.”
“Bạn già với nhau, không đi không được, lúc vợ anh ta chết ở Diên Tân còn nói với anh, ở Diên Tân này người còn nói lời thật lòng chỉ còn mỗi anh thôi.”
“Gã hại chết vợ hay cưới vợ tôi mặc kệ, tôi chỉ hỏi ông, ông đi Vũ Hán, lộ phí ai lo?”
“Đương nhiên là anh lo.”
“Ông tham gia hôn lễ, có gửi tiền mừng chớ?”
“Đương nhiên phải gửi tiền mừng.”
“Vũ Hán không hề gần Diên Tân, một tháng ông mới kiếm được hơn sáu chục tệ, vé tàu rồi còn tiền mừng cưới, chả phải hai tháng lương còn gì? Hai tháng nay tôi cả người hư nhược, đứng đổ mồ hôi, ngồi cũng đổ mồi hôi, tôi còn tiếc tiền khám bệnh, ha, vợ mình thì không lo, còn đi lo người khác cưới vợ hay không làm gì?” Không ngờ chuyện này dẫn tới chuyện kia; kết hôn được mấy năm, chuyện này dẫn tới chuyện kia càng lúc càng nhiều; Lý Diên Sinh sợ Hồ Tiểu Phượng càng dắt càng nhiều chuyện, vội vã ngắt lời:
“Đi hay không, không phải đang thương lượng với em à.”
Lại nói, “Mời là chuyện của anh ta, đi hay không là chuyện của mình.”
Ngày thứ hai sau khi đi làm, Lý Diên Sinh nhờ ông Mạnh bán rượu và thuốc lá quầy hàng bên phải thay mình coi sóc quầy hàng bán xì dầu, giấm, rau ngâm và quầy hàng tần bì, hồi, đậu phụ, còn gã đi tìm mấy người bạn trước đây cùng hát trong đoàn kịch, lại tìm mấy người đồng nghiệp trước đây từng làm chung trong xưởng cơ giới, hỏi bọn họ có biết chuyện Trần Trường Kiệt kết hôn ở Vũ Hán không, có đi Vũ Hán tham gia hôn lễ của Trần Trường Kiệt không. Hỏi một vòng mới hay, không ai biết chuyện Trần Trường Kiệt kết hôn ở Vũ Hán, có người còn quên mất Trần Trường Kiệt rồi, “Trần Trường Kiệt, ai nhỉ?” Sau khi được nhắc nhở, “Ồ, ồ, là gã, cái tên bức chết vợ à.” Xem ra chuyện Trần Trường Kiệt kết hôn ở Vũ Hán, cả Diên Tân chỉ báo cho mình gã. Nếu chỉ có mình gã, Lý Diên Sinh không đi, cũng chẳng có gì đặc biệt; nhưng chính vì chỉ có mình gã, không đi là biết liền; biết liền hay không không quan trọng, nếu chỉ thông báo mỗi mình gã, có thể thấy đã xem gã là người bạn duy nhất ở Diên Tân, không đi rõ ràng không được trượng nghĩa; huống chi, trong thư còn viết bốn chữ “chuyện khác kể sau”, “chuyện khác” là chuyện gì? Mà đi, rõ ràng không qua nổi ải của Hồ Tiểu Phượng. Gã nghe ngóng được, xe lửa khứ hồi đi Vũ Hán là hơn trăm tệ; tham gia hôn lễ Trần Trường Kiệt, tiền mừng ít nhất năm chục tệ; cộng vào sắp được hai trăm tệ rồi; mà tiền lương mỗi tháng của Lý Diên Sinh mới có sáu mươi lăm tệ; đi Vũ Hán một chuyến, tiền lương hai tháng còn không đủ, Hồ Tiểu Phượng nói cũng thật tình; Thế nào, thế nào? Làm sao, làm sao? Lý Diên Sinh vẫn phải thở dài.
Để khỏi vẽ rắn thêm chân, Lý Diên Sinh viết cho Trần Trường Kiệt một lá thư phản hồi. Trước là nói mấy câu chúc mừng hôn lễ Trần Trường Kiệt, sau lại nói: “Vốn nên đến nói câu chúc mừng qúy anh, tiếc thay chủ nhật tuần rồi mới trật chân, không xuống giường được.” Cuối cùng viết, “Ngày sau còn dài, chuyện khác kể sau.” Một lời nói dối, vứt chuyện này ra phía sau.
—
[1] Trong tướng số, Thiên Đình là vị trí giữa trán.