TĂNG QUỐC PHIÊN GIA THƯ – KHUYẾN HỌC – 7

By

·

8–13 phút

TĂNG QUỐC PHIÊN GIA THƯ

PHẦN KHUYẾN HỌC – 7: Văn hay phải thuộc nằm lòng

Dịch (láo): A Tĩnh

—

Lời răn gửi Kỷ Trạch nhi:

Nhận được thư bẩm của con gửi ngày 13 tháng 2 cùng với bài thơ “Vấn Nhân Phú”, biết gia đình cả thảy bình an.

Phần nghiên cứu chú giải cổ văn của con đã cho thấy khả năng hiểu được nguồn cội sâu xa của cổ nhân, mà qua văn chương thấp thoáng thấy đường lối của sáu triều Hán Ngụy, cha hết sức vui mừng. Cha thường trách đại nho đời trước quốc triều như Đới Đông Nguyên, Tiền Tân Mi, Đoàn Mậu Đường, Vương Hoài Tổ với trình độ nghiên cứu chú giải cổ văn của mình có thể đã vượt qua thời cận cổ, tiệm cận Hán Đường, vậy mà văn chương lại không thể tìm tới chỗ sâu xa của cổ nhân, đến được bản chất mà cứ đến cuối là gặp trở ngại, chỉ biết một mà không biết hai, rất là khó hiểu. Từng thầm lập chí, mong lấy chú giải của Đới, Tiền, Đoàn, Vương để làm ra những áng văn như Ban, Trương, Tả, Quách (Tả Tư và Quách Phác người Tấn có trình độ lý giải sâu xa nhất, văn chương cũng gần tiệm cận hai triều nhà Hán; Phan, Lục không theo kịp). Nhiều năm vó ngựa, nguyện ước chưa tròn, nếu con có thể hoàn thành chí nguyện chưa trọn của cha, tất vui mừng không gì sánh được. Hôm nay nhận xét xong sẽ gửi về ngay.

Nếu đã có “con đò” này, từ đây cứ việc chuyên tâm dốc sức, dùng những chú giải cổ văn chuẩn xác mà làm ra những áng văn trang nhã cổ kính. Từ Ban, Trương, Tả, Quách trở lên đến Dương, Mã, rồi đến “Trang”, “Tao” rồi “Lục Kinh”, chẳng cái nào mà không có liên quan mật thiết; trở xuống thì có Phan, Lục rồi đến Nhậm, Thẩm, rồi đến Giang, Bào, Từ, Dữu, từ ngữ phức tạp hơn, khí thế mỏng manh hơn nên cách nghiên cứu chú giải cổ văn cũng thấp kém hơn vậy. Tính đến khi Hàn Xương Lê ra đời, từ Ban, Trương, Dương, Mã lên tới “Lục kinh”, các nghiên cứu chú giải cổ văn khi ấy vẫn cực kỳ chuẩn xác. Con thử xem các áng văn “Bia Nam Hải Thần Miếu”, “Tống Trịnh Thượng Thư Tự”, ắt biết văn của Hàn thực ra đã rất gần với Hán. Lại xem các bài như “Tế Trương Thự Văn”, “Bia Bình Hoài Tây”, ắt biết văn của Hàn thực ra tương tự với “Kinh Thi”. Người học văn của Hàn thời đại gần đây đều không biết Hàn và Dương, Mã, Ban, Trương đều chung một nguồn gốc. Con có thể nhìn thấu được chỗ uyên thâm trong đó, đã gần đạt rồi.

Con đọc khá nhiều thư tịch, nhưng thuộc lòng quá ít, cũng là một khuyết điểm. Sau này hãy đọc cho thật kỹ những bài đẹp ý mình nhất trong “Văn tuyển”, đọc đến khi thuộc được mới dừng, như “Lưỡng Đô Phú”, “Tây Chinh Phú”, “Vu Thành Phú” và “Cửu Biện”, “Giải Trào” vân vân đều phải đọc kỹ. Văn sau “Tuyển”, ví như “Dữ Dương Tuân Ngạn Thư” (của Từ), “Ai Giang Nam Phú” (của Dữu) cũng nên đọc thuộc. Thêm văn chương kinh điển như Mã Quý với “Văn Hiến Thông Khảo” theo thứ tự hai mươi bốn bài đầu, hoặc thiên văn như “Bộ Thiên Ca” của Đan Nguyên Tử, (“Văn Hiến Thông Khảo” có chép mà “Ngũ Lễ Thông Khảo” cũng có chép), về địa Lý ví như “Châu Vực Hình Thế Tự” của Cố Tổ Vũ (xem mấy quyển đầu “Phương Dư Kỷ Yếu”, kém hơn một bậc không cần đọc, cao hơn một bậc có thể đọc, trong đó châu nào quận nào không có văn khí cũng không cần đọc). Bảy thiên thuộc ba loại văn đã chọn như trên, con và Kỷ Hồng nhi đều phải chép lại đọc kỹ, giúp nhau thuộc bài, sau này cha con ta gặp mặt, cha cũng sẽ kiểm tra các con thuộc đến đâu.

Con muốn đến Hoản từ tháng tư, cha cũng rất mong ngóng, nhân đó mà dạy bảo văn chương. Chỉ e Trường Giang sóng lớn, không an tâm được, lại sợ trên đường đi về lỡ dỡ việc học, hãy bẩm với mẹ và chú Trừng trước. Nếu tháng tư khởi hành, ắt phải đem theo hai cháu Viên Tế và Kim Nhị; nếu như tháng tám, chín khởi hàng, phải cùng với mẹ và cả nhà các em trai gái và vợ con cùng đến. Đến Hoản ở mấy tháng, ai về ai ở, để cân nhắc sau.

Trước mắt, giặc ở bắc Hoản xâm phạm Hồ Bắc, giặc nam Hoản xâm phạm Giang Tây, nửa đầu năm nay chắc chắn không yên bình, nửa cuối năm có thể khá hơn một chút. Nếu con muốn tháng tư đến gặp, ngồi thuyền đến phải hết sức cẩn trọng; nếu tháng tám đến, chắc chắn cha sẽ phái một chiếc thuyền to đến Tương Đàm đón con. Việc khác đã viết rõ trong nhật ký, con đưa chú Trừng xem qua, không viết thêm thư nữa. Địch Sanh thủ thị.

Mùng 4 tháng 3 năm Đồng Trị thứ hai.

Bình giải:

Trong lá thư này, Tăng Quốc Phiên đã nói với Kỷ Trạch nhi rằng, văn hay cần phải thuộc nằm lòng, đồng thời chỉ ra Kỷ Trạch nhi đọc rất nhiều thư tịch nhưng thuộc được quá ít, đây là một khuyết điểm lớn. Từ đây có thể thấy, trong mắt Tăng Quốc Phiên, viết văn xem trọng học thuộc lòng, học thuộc lòng cũng cực kỳ quan trọng với việc học tập.

Tào Thực tài cao bát đấu thời cổ đại đã có thể thuộc làu mười mấy vạn chữ thơ phú vào năm 10 tuổi; nữ nhà văn kiệt xuất thời Hán là Thái Văn Cơ từ khi còn trẻ đã có thể thuộc làu hơn bốn trăm thiên tác phẩm của cha mình là Thái Ung; nhờ thơ lớn Đỗ Phủ thời Đường cũng “vạn quyển sách vở thường thầm tụng”, Ba Kim của Phi Thanh văn đàn khi còn nhỏ cũng thuộc rất nhiều sách, trong mấy bộ sách đọc đến thuộc làu có một bộ “Cổ văn quan chỉ”, bộ sách này là một bộ tuyển tập tản văn gồm hơn hai trăm bài; tác giả nổi tiếng Lý Chuẩn cũng nói: ”Tôi có thể đọc thuộc hết “Cổ văn quan chỉ”; thơ Trung Quốc, từ và thi ca có thể thuộc bảy tám trăm bài.”

Từ đó có thể thấy, học thuộc lòng là điều kiện thiết yếu của việc viết ra được một áng văn hay. Đọc thuộc lòng những danh gia danh tác đã trải qua muôn ngàn thử thách, được người ưa chuộng đó thì có thể từng bước tích lũy chất liệu ngôn ngữ, đồng thời có thể giúp bạn liên tục tiêu hóa và hấp thu nền tảng tri thức, chuyển hóa nó thành kĩ năng viết.

Ngày nay có rất nhiều người cảm thấy việc làm văn rất nặng đầu, vậy thì đọc thuộc là phương pháp chữa trị chứng này tốt nhất. Nhà văn thời Đường, Hàn Dũ từng nói: “Người có thể làm văn, bởi bụng chứa văn thơ đó.” Tằm xuân ăn một bụng lá dâu mới có thể phun ra những sợi tơ trắng muốt; ong mật hút lắm phấn hoa mới có thể ấp ủ ra thứ mật ngọt ngào. Đường Bưu người triều Thanh đã viết trong “Thư Thư Tác Văn Phổ – quyển 5” rằng: “Văn chương đọc nhuyễn như cháo, đã hóa thành ta, không biết văn ai, nhưng cũng là văn mình. Khi làm văn, ý mình muốn nói thành lời, đều tùy ý mình muốn, xuống bút sẽ ra, trào dâng như suối, cuồn cuộn không ngơi.” Đọc cho đến thuộc, tiêu hóa hấp thu, khi làm văn ắt có thể ý ra theo bút, văn như suối chảy, ngòi bút nở hoa, vừa lòng đẹp ý. Ba Kim cũng nói: “Đọc nhiều, đọc thuộc, thường có thể thuận miệng nói ra, cũng có thể dần dần trải nghiệm cái lợi của nó, cũng có thể dần dần chạm được đến âm điệu của văn chương.” (Trích: Tán ca tập – Bàn về tản văn của tôi).

Thế nên, đọc thuộc lòng là con đường bồi dưỡng ngữ cảm nhất định phải đi qua. Đọc một áng văn hay thì phải đọc đi đọc lại những đoạn đặc sắc trong đó, đồng thời phải thuộc nằm lòng, như vậy đến khi viết văn mới có thể vận dụng được trong bài mình viết, tăng thêm ngữ cảm cho văn chương. Ngoài ra đọc đến thuộc lòng còn có thể giúp gia tăng hiểu biết nội dung của văn chương nữa.

Học vấn gia Đổng Ngộ thời tam quốc để lại một câu danh ngôn: “Đọc sách trăm lần, tự hiểu được nghĩa”; nhà văn lớn thời Tống là Tô Đông Pha có câu thơ rằng: “Chẳng ngại đọc trăm lần sách cũ, thuộc lòng nghĩ kĩ tự biết thôi”; đại học giả Chu Hi thời Tống cũng nói: “Đọc cho thuộc, ắt không cần giảng giải cũng hiểu được nghĩa của nó” (Trích: Huấn học trai quy). Điều này thể hiện đọc thuộc lòng giúp rèn luyện ra cái lợi của việc ghi nhớ. Trong quá trình đọc thuộc lòng, trí nhớ cũng sẽ được tôi luyện, nên nói đọc thuộc lòng là môn thể thao của trí nhớ vậy.

—

A Tĩnh:

Xem Tăng Quốc Phiên liệt kê văn chương chữ nghĩa từng lĩnh vực, có thể đoán vốn đọc của ổng rất rộng. Cơ mà danh sĩ thời xưa thường lấy việc đọc làm hoạt động chính trong đời nên cũng không chắc đọc như trên có được coi là nổi bật trong số danh sĩ cùng thời chưa nhưng một người đọc nhiều và đưa ra lời khuyên nên đọc thuộc lòng các áng văn kinh điển cũng có cái lý của nó.

Tôi từng cố thuộc Chinh phụ ngâm khúc, Cung oán ngâm khúc với Kiều =)), mặc dù không cái nào thuộc hết toàn bộ nhưng cũng thuộc được trích đoạn chừng mấy chục câu. Tiếp đó là thơ Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử v.v… Nói chung thấy văn thơ ai hợp ý, tôi cũng sẽ hay đọc đi đọc lại để thẩm thấu cho được cái ý cảnh truyền tải, trước là để rèn cảm thụ, sau là để nâng cao vốn từ. Đôi khi gặp tình huống hoặc hoàn cảnh gì đó, cứ ngờ ngợ là có một cách nói rất hay nhưng lôi mãi không ra được khỏi đầu sẽ thấy rất khó chịu, nên thỉnh thoảng đọc đi đọc lại văn thơ hay là một cách khá tốt để khỏi phải rơi vào tính huống khó chịu như vậy. Thêm sách dịch của những người có văn phong mình thích cũng nên đọc lại nhiều lần để thẩm thấu cái chất văn, cái phong cách đó rồi khi gặp phải tình huống tương tự thì cũng có sẵn hình mẫu để tham khảo, vừa nâng cao trình độ vừa giúp việc dịch dễ dàng hơn. Nó là mô phỏng, bắt chước nhưng cái giống đó là cái chất, cái cảm giác, cái kết cấu chứ lời hay ý đều là của mình, biến hóa theo hoàn cảnh. Người viết giỏi đa số là người đọc nhiều, chắc chắn.

Đáng ra tôi nên chú thích về tất cả các bài được Tăng Quốc Phiên nhắc đến, nhưng nếu chỉ giải thích qua loa thì thật không phải phép nên định sẽ biên riêng một bài riêng nếu sau khi ngâm cứu thấy nội dung được đề cập là đáng để tham khảo và đào sâu.

ĐĂNG KÝ RÌNH MÒ

MỤC LỤC

0
Các hạ muốn nói gì thì click đây!x