Dịch (láo): A Tĩnh
LÁ THƯ THỨ 2: TỨC GIẬN LÚC NÀO CŨNG DỄ HẠI THÂN
Em Nguyên thân mến:
Bệnh trong chứng ngoài quả nhiên đã bớt đi mấy phần, tức giận luôn là thứ dễ hại thân mình nhất, nếu anh làm sai gì, em cứ việc nói thẳng. Người ghen tị anh, chỉ mong em phạm lỗi, chỉ mong em bất kính với anh. Còn người ghen tị em, chỉ mong anh phạm lỗi, chỉ mong anh em ta bất hòa. Em nhìn thấu sự việc thế này, ắt biết đường đời hiểm ác, càng tự biết kìm hãm cơn giận của mình, tâm thế càng thêm ôn hòa lại.
Đồng Trị năm thứ ba, ngày 23 tháng 8.
Lời người bình giải:
Cả đời Tăng Quốc Phiên đã trải qua rất nhiều nghịch cảnh, đố kỵ, ngờ vực, công kích đến từ nội bộ quan trường, khói lửa thuốc súng phần lớn đều đến từ đồng liêu. Chuyện này giúp ông tập thành tính cách lấy chữ ‘nhẫn’ làm đầu.
Tăng Quốc Phiên thường nói với các em mình, ‘nhẫn’ là bài thuốc hay giúp vượt qua nghịch cảnh. Khi nha môn tuần phủ Hồ Bắc bị cháy, em trai ông là Tăng Quốc Thuyên chỉ có thể nói với bên ngoài là người hầu bất cẩn gây ra hỏa hoạn, nhưng có thể nghi ngờ là do giặc cướp hoặc kẻ thù phóng hỏa. Nếu mà chuyện bé xé to, linh tinh nghĩ ngợi sẽ thành vẽ rắn thêm chân, rước thêm càng lắm kẻ thù. Biện pháp tốt nhất chính là tỏ ra bình thản, cư xử như không có việc gì. Ngoài ra, Tăng Quốc Phiên cho rằng ‘nhẫn’ cũng là nhân tố quan trọng giữ gìn sức khỏe. Ông nói: “Tức giận lúc nào cũng hại thân.” Chủ trương dưỡng sinh của ông là lấy bớt cáu giận làm gốc, mà muốn bớt cáu giận thì ắt phải nhịn. Em trai ông là Tăng Quốc Thuyên tính tình vô cùng xốc nổi, sức khỏe cũng không được tốt. Trong thư ông nhắc nhở em rằng: “Phàm là cảm xúc thuộc loại u uất cáu bẳn đều là thứ dễ hại thân mình nhất. Tính cách em trai quá cực đoan quá nóng nảy, e đây chính là nguyên nhân dẫn đến mắc phải bệnh trong chứng ngoài.” Thế mới bảo em tu tâm lấy nhẫn nhịn làm gốc.
Từ cổ chí kim, người làm nên đại sự đều giỏi nhẫn nhịn, đó chính là cái gọi là ‘không nhịn điều nhỏ ắt rối loạn việc lớn’.
Câu chuyện Gia Cát Lượng sỉ nhục Tư Mã Ý thời tam quốc hẳn là người người đều biết. Lúc tiến hành sáu chiến dịch tấn công Kỳ sơn, đóng quân ở Ngũ Trượng Nguyên. Mà Tư Mã Ý tự biết trí tuệ không bằng Gia Cát Lượng, bèn thi hành chiến lược trì hoãn không chịu xuất binh. Thế là Gia Cát Lượng phái người tặng cho Tư Mã Ý một bộ quần áo nữ kèm với một phong thư viết: “Nếu như ngươi không dám xuất binh thì hãy cung kính quỳ xuống chấp nhận đầu hàng; nếu ngươi vẫn còn biết xấu hổ phần nào, có chút cốt khi nam nhi, vậy thì hãy lập tức phản hồi, chấp nhận xuất binh nghênh chiến.” Tư Mã Ý xem thư xong thì vô cùng tức giận. Nhưng hắn dằn xuống, khăng khăng không đánh như cũ. Chẳng bao lâu sau, tướng sĩ của Gia Cát Lượng lại quân doanh gửi chiến thư, Tư Mã Ý bèn nói: “Chúa công nhà ngươi gần đây khỏe chứ?” Tướng sĩ trả lời: “Chúa công ngày nào cũng lo liệu quân vụ, bận rộn cực kỳ, chỉ là có đôi khi ăn cơm rất ít thì phải?” Tư Mã Ý nghe rồi cười thầm. Trong mắt hắn, Gia Cát Lượng bây giờ ăn ít cơm, chắc chắn là chống chọi chẳng được thêm mấy ngày. Kết quả đúng như Tư Mã Ý dự liệu, chẳng bao lâu sau liền có người báo tin Gia Cát Lượng vì lao lực thành bệnh, đã bệnh chết trong doanh trướng rồi. Tư Mã Ý chẳng mất một binh một tốt, không chiến mà thắng. Đây chính là kết quả của chữ ‘nhịn’. Đúng như cổ nhân đã nói: “Cần phải chịu được xúc phạm và chống đối mà người khác không chịu được mới có thể có sự nghiệp công danh thành tựu mà người khác khó bì được.”
Tăng Quốc Phiên hiểu rất rõ đạo lý này cho nên mới nói với em mình: Trong cuộc sống, nếu như anh làm gì sai, em nhất định phải nói thẳng cho anh biết chớ đừng nên giấu ở trong lòng, làm vậy thời gian qua lâu ắt sẽ thành bệnh. Hơn nữa, thân là quan viên, nhất định sẽ có rất nhiều người đố kỵ, đồng thời chúng còn mong cho em làm sai việc, mong cho em bất kính với anh. Người đố kỵ em, tất mong cho anh làm sai việc, thế rồi chia rẽ tình cảm hai em hai người, khiến cho anh em bất hòa. Vậy nên, mong em nhất định phải nhìn thấu chuyện đời, từ đó biết được thế gian hiểm ác mà sẽ không gặp phải chuyện gì cũng ưu tư gắt gỏng, mà tâm cảnh cũng trở nên bình hòa.
Trên thực tế, trong cuộc sống lúc nào cũng có những người như thế: Bọn chúng sẽ vì lợi lộc của bản thân mình mà không từ thủ đoạn chia rẽ ly gián, hơn nữa còn rắp tăm tính toán được đằng chân lân đằng đầu, thậm chí sẽ vì một chút lợi lộc mà ra tay tàn nhẫn với người khác. Bởi vậy, loại người này khó mà làm nên chuyện lớn. Mà nếu như những người này đều có thể nhìn thấu thế thái nhân tình, vậy thì sẽ giống như Tăng Quốc Phiên đã nói: “Biết đường đời vất vả, nội tâm sẽ càng thêm đè nén sợ hãi, tâm lý ngược lại càng thêm bình hòa.”
—
A Tĩnh:
Thực ra câu chuyện nóng giận hại thân cũng không có gì khó hiểu, cơ mà ai thường xuyên tức giận và cảm nhận được cái hại của cơn giận mới thấy chuyện này dễ hiểu, còn nói suông thì thường chỉ gió thoảng qua tai. Riêng chuyện nhẫn nhịn mới dễ làm nên việc lớn rồi dẫn lại câu chuyện của Tư Mã Ý với Gia Cát Lượng thì tôi thấy đã là minh họa phù hợp nhất rồi. Không có gì phải bình thêm.