TĂNG QUỐC PHIÊN GIA THƯ
PHẦN KHUYẾN HỌC – 10: Văn chương lấy “châu tròn ngọc mướt” làm chủ
Dịch (láo): A Tĩnh
—
Lời răn dành cho Kỷ Trạch nhi:
Ngày 16 nhận được thư con bẩm cùng với hai bài phú ngày mùng 2, gần đây tiến bộ kha khá, an ủi thay. Cổ kim bất luận văn nhân bậc nào, khi xuống bút đặt câu, bao giờ cũng lấy bốn chữ “châu tròn ngọc mướt” làm chủ. Cổ kim bất luận thư gia bậc nào, khi xuống bút vẽ nét cũng lấy bốn chữ “châu tròn ngọc mướt” mà làm chủ. Thế nên trước đây cha dạy con viết chữ, chỉ tập trung lấy một chữ “đậm” để bù đắp khuyết điểm của con, dùng một chữ “tròn” mong con thành tựu.
Thế nhân luận về ngôn ngữ tròn đầy mà hoa lệ đẹp đẽ của văn gia đều cho rằng không ai sánh bằng Từ (Lăng), Dữu (Tín), mà không biết Giang (Yêm), Bào (Chiếu) càng tròn trịa hơn, cao hơn là Thẩm (Ước), Nhậm (Phưởng) cũng tròn trịa, tiếp nữa là Phan (Nhạc), Lục (Cơ) cũng tròn, trở lên tiếp nữa là Ban (Cố), Trương (Hành), Thôi (Nhân), Thái (Ung) thời Đông Hán cũng tròn, lại trở lên tiếp là Giả (Nghị), Triều (Thác), Khuông (Hành), Lưu (Hướng) thời Tây Hán. Còn về ba người Tư Mã Thiên, Tương Vân, Tử Vân, có thể xem như dốc hết sức lực mà tìm tòi cái uyên thâm nơi hiểm trở, không cần phải tròn đầy; mà đọc kĩ, cũng chưa hẳn là không tròn trịa. Về phần Xương Lê, lập chí muốn lấn át ba người Tử Tương, Liễu, Vân; văn chương sáng tạo độc đáo, né tránh lão luyện, mà đọc lâu, thực không có chữ nào không tròn, không câu nào không tròn. Về văn chương của cổ nhân, nếu con có thể từ cái tròn đầy trong văn chương của bốn người Giang, Bào, Từ, Dữu mà từng bước trở ngược lên đến khi trông thấy cái tròn đầy của bốn người Liễu, Vân, Mã, Hàn, tức không có cổ văn nào không thể đọc, tức không có kinh sử nào không thể thông. Con phải cố gắng. Với văn chương của cổ nhân, cha đã dốc nhiều sức lực, tiếc là chưa thể từng bước đạt tới cảnh giới lão luyện, mỗi lần nghĩ tới hổ thẹn không thôi.
Tình hình quân giặc ở Giang Chiết rất loạn, Giang Tây không bao lâu nữa cũng sẽ chấn động, Lưỡng Hồ cũng khó thể kê cao gối ngủ yên. Cha lòng đầy bình lặng, chẳng chút sợ hãi gì. Con bẩm với mẹ con, có thể yên tâm nhất mực. Người ai mà chả chết, chỉ mong giây phút lâm chung không thẹn với lòng.
Trong nhà tạm thời không cần thêm phòng ốc linh tinh, cứ yên tĩnh bình thường là tốt nhất. Gửi về năm mươi lượng bạc, để lạy tạ Đặng tiên sinh. Sinh nhật bốn mươi của chú tư thím tư, cha gửi trước một tráp tổ yến, một xấp gấm thu, sau mới gửi tiếp bình phong thọ về. Hôn lễ của Giáp Ngũ, gửi năm mươi lượng bạc, một bộ bào quái, con giao ngay lập tức. Khi gửi thư đừng quên kèm theo bài phú của mình. Địch Sanh thủ thị.
Ngày 24 tháng 4 Hàm Phong năm thứ 10.
Bình giải:
Tăng Quốc Phiên cho rằng “châu tròn ngọc mướt” là cảnh giới mà trình độ văn chương phải đạt tới; mà xuống bút có thể thành nét, cần phải tốn thời gian khổ học. Đúng là: “Sách đọc hơn vạn quyển, xuống bút như có thần.” Trong mắt Tăng Quốc Phiên, chỉ cần chịu đọc sách thì nhất định sẽ có thành tựu.
Theo “Tam Quốc Chí” ghi chép, Tào Thực 10 tuổi đã có thể ngâm tụng “Kinh Thi”, “Luận Ngữ”, hơn nữa còn giỏi viết văn. Tào Tháo đọc văn Tào Thực viết xong bèn hỏi: “Cái này là con nhờ người viết giùm đúng không?” Tạo Thực lập tức quỳ xuống nói: “Chính bản thân con mở miệng đã có thể thốt ra đạo lý, cầm bút đã có thể viết được văn chương, hà tất phải tìm người viết thay làm gì?” Đồng thời mời Tào Tháo thử thách mình ngay trước mắt. Thế là Tào Tháo dẫn theo mấy đứa con trai bước lên đài cao, hi vọng các con mỗi đứa có thể làm một bài từ phú. Kết quả, Tào Thực cầm bút, thoăn thoắt viết trọn một bài “Đăng Đài Phú”, nộp lên đầu tiên, khiến Tào Tháo vô cùng kinh ngạc.
Thời kỳ Ngụy, Thục, Ngô tạo thế chân vạc. Quân chủ nước Ngô là Tôn Quyền yêu thích hội họa, được biết có một họa gia tên Tào Bất Hưng vô cùng nổi tiếng, thế là muốn xem thử phong cách người ấy thế nào, đặc biệt mời về vẽ bức bình phong. Khi Tào Bất Hưng đang vẽ, nhất thời sơ ý làm một vết mực rớt xuống bình phong, để lại một chấm đen nho nhỏ. Lúc này, Tào Bất Hưng liền nhân đó vẽ thêm nhiều nét bút nơi chấm mực này. Sau khi vẽ xong giao cho Tôn Quyền, lòng ông cực kỳ lo lắng không yên. Tôn Quyền triệu tập quần thần cùng nhau thưởng thức danh họa, ai nấy đều hết sức tán thưởng tài vẽ của Tào Bất Hưng, cho rằng đúng là bút tinh mực diệu, xuất thần nhập hóa. Đột nhiên, Tôn Quyền nhìn thấy một con ruồi đậu trên bức tranh đó không chịu bay đi liền vội vàng vươn tay ra gảy, con ruồi vậy mà vẫn bất động, khiến Tôn Quyền hết sức hiếu kỳ, thế là lập tức lấy tay sờ thử, mới biết hóa ra con ruồi đó được vẽ trên tranh. Tôn Quyền không khỏi thầm tán thán tài vẽ của Tào Bất Hưng.
Từ đó có thể thấy, “châu tròn ngọc mướt” là trình độ như thế, có thể xem như “tay quỷ sức thần”. Thiên tài sở dĩ là thiên tài, không phải vì bẩm sinh đã thế mà cũng có thể nhờ vào nỗ lực sau đó của mình; danh nhân sở dĩ là danh nhân, cũng không phải vì được người đời ca tụng mà là vì người ta thực sự đạt đến trình độ “châu tròn ngọc mướt”, mà những thành tựu này đều đến từ việc không ngừng học tập và luyện tập của mình.
