Ảo Dạ
Tác giả: Higashino Keigo
Dịch giả: Bảo Ngọc
#aoda #higashino #keigo #trinhtham #review
–
Lâu lắm mới quay lại viết review cho truyện của Keigo, kể ra thì cuốn Điều kỳ diệu ở tiệm tạp hóa Namiya hoặc Bí mật của Naoko đáng viết hơn nhiều, nhưng hiềm nổi lúc đọc xong lại không rảnh mà viết, đến lúc rảnh để viết lại vớ trúng cuốn Ảo Dạ. Thú thật thì cảm giác khi đọc Ảo Dạ khá là giống cảm giác khi đọc Bạch Dạ Hành – mà trong bài viết về Bạch Dạ Hành lần trước của tôi, tôi đã nói thẳng là tôi đánh giá Bạch Dạ Hành không cao; thế nên một cuốn gợi nhớ hay motif na ná càng nằm ở dưới nữa trong thang đánh giá. Cũng không biết là cái sự giông giống này là vô tình hay cố ý của tác giả, có khi chỉ là quanh đi quẩn lại tác giả tự đưa trí tưởng tượng của mình vào một lối mòn xưa cũ mà không hay.
Cả hai truyện này đều có một cặp đôi nhân vật chính có quá khứ đen tối, hoặc sai lầm, họ cộng sinh cùng nhau vượt qua những ngày tháng khó khăn trong đời. Nếu Bạch Dạ Hành còn mập mờ về mối quan hệ giữa hai nhân vật chính để đọc cỡ 1/3 truyện mới đoán ra là có hai người hợp tác với nhau và lần về đầu truyện để đoán thì Ảo Dạ tiết lộ luôn mối quan hệ “thân thiết” nhưng “lén lút” của hai nhân vật chính ngay từ đầu truyện. Bù lại, vì Bạch Dạ Hành không cho biết mối quan hệ giữa nam nữ chính mà còn phải cái tội cứ qua một chương là lại xuất hiện một nhân vật mới làm câu chuyện bớt tính mạch lạc làm đôi lần tôi suýt ngủ gục khi đọc và vứt luôn cuốn truyện đi thì đến Ảo Dạ, do móc nối được sợi dây này ngay từ đầu nên não được vận động liền mạch, không bị cảm giác thiếu mạch lạc làm quăng luôn cuốn truyện nữa. Hoặc có lẽ chính tôi cũng quen với kiểu viết này của Keigo rồi. Điểm khác biệt ở đây là “tội ác” mà nam chính gây ra trong Bạch Dạ Hành có liên quan mật thiết đến nữ chính còn “tội ác” của nam chính trong Ảo Dạ gây ra là vì chính bản thân mình. Điều này quan trọng vì ở vế đầu tiên, ta còn có thể nói đó là cộng sinh chứ ở vế hai, cán cân quyền lực trong mối quan hệ này nghiêng hẳn về phía nữ chính – Nam chính Masaya có thứ để nữ chính Mifuyu bắt thóp còn cái thóp của nữ chính thì nam chính chẳng những không biết mà bắt, hơn nữa còn hoàn toàn quy phục. Khi anh ta biết mình bị nữ chính lừa, bị nữ chính “giết chết linh hồn”, anh ta vẫn ôm chấp niệm phải bảo vệ nữ chính khỏi bị cảnh sát bắt. Tình yêu của anh ta dành cho nữ chính đã biến thành một thứ méo mó mà anh ta cho rằng đó là thế giới riêng tư bao gồm cả tình yêu và thù hận của hai người, là một thế giới không cho phép ai được bước vào, nên anh ta không ngần ngại giết chết luôn người nói nhất định sẽ bắt nữ chính ra cho pháp luật trừng trị để tiêu trừ nỗi hận của anh ta. Về phần anh ta có thấy hối hận vì đã giúp nữ chính hãm hại biết bao nhiêu con người vô tội không thì tôi nghĩ là có, nhưng cái mặc cảm tội lỗi đó nó nhẹ đến mức tôi không cảm nhận được anh ta hối hận bao nhiêu, thứ duy nhất nổi bật lên tất cả chính là nỗi hận khi phát hiện linh hồn mình đã đọa vào địa ngục. Thế nên khi Ryoji trong Bạch Dạ Hành chết, người đọc có thể cảm thấy đó là sự giải thoát Ryoji khỏi Yuhiko thì nam chính Ảo Dạ chết không gây được cảm giác gì ngoài… đáng thương nhưng đáng đời.
Ban đầu tôi còn tưởng bộ này viết để bổ sung cho Bạch Dạ Hành vì Bạch Dạ Hành thì che giấu quá trình hợp tác trong bóng tối của cả hai còn Ảo Dạ thì đưa cái quá trình này hợp tác này ra ánh sáng. Thế nên nếu Ryoji trong Bạch Dạ Hành không thể và không có cơ hội quang minh chính đại đi ngoài ánh sáng thì tôi mong sự xuất hiện của một cô gái lương thiện tốt lành như Yuuko có thể trở thành sự cứu rỗi cho Masaya trong Ảo Dạ. Anh ta phải đền tội trước pháp luật nhưng linh hồn anh ta sẽ được cứu rỗi vì anh ta biết một người được yêu và được yêu một cách đúng nghĩa là như thế nào. Điều đó mới nhen nhóm một tình yêu thực sự lành mạnh và giúp Masaya tìm lại được nhân cách. Đáng tiếc, Keigo đã không để linh hồn Masaya được cứu rỗi và chính anh ta đã lựa chọn đọa linh hồn mình trong địa ngục rồi.
Quay trở lại cốt truyện, vì mối quan hệ giữa nam nữ chính được tiết lộ ngay từ đầu và gợi nhớ đến một tác phẩm cũ của mình mà ngay ở “vụ án” đầu tiên về một người đàn ông bám đuôi mấy cô nhân viên ở cửa hàng Hanaya và thả “bom thối” trong cửa hàng, sau đó ông chủ cửa hàng đó bị bắt rồi khai cô nữ chính kia là nhân tình của mình trong khi cô ta chối quầy quậy, bên cạnh đó người ta còn xác định được quả bom kia là của một người thợ rất rất lành nghề làm thì… Ừm người đọc đoán ra là có hai người hợp tác và cũng đoán được thủ đoạn luôn rồi đó.
Vì thế, cái hấp dẫn có thể cho là nổi bật của Ảo Dạ, dẫn dắt người đọc tiếp tục cầm sách để theo dõi câu chuyện không phải là để đoán thủ pháp của hung thủ, mà là khám phá câu trả lời cho câu hỏi “cô ta làm vậy để làm gì?”, “cô ta có mục đích gì?”, “động cơ nào nằm phía sau vụ việc này?”. Nói về thủ pháp thì một phần nó được miêu tả khá trực diện, phần còn lại chính là một nguyên lý thô thiển nhưng hiệu quả cực kỳ – Hãm hại người ta để người ta đối mặt với hoàn cảnh sống còn cam go nhất, tưởng đâu chết tới nơi rồi mới ra tay cứu rỗi, không phải thêu hoa trên gấm mà là đưa than giữa trời tuyết, làm đối tượng không chỉ mang ơn đội nghĩa cảm kích mình khôn nguôi mà còn thao túng tâm lý đối tượng rằng: Không có tôi, anh nhất định chết; và rằng: Tôi đang nắm thóp của anh, liệu hồn đừng phản bội tôi; thành ra ta có thể vừa tặc lưỡi với cảm giác “cũng chỉ có vậy” trong khi vừa tấm tắc “thế mà hiệu quả đấy”.
Về phần mục đích sâu xa cho từng hành động của nữ chính, động lực mãnh liệt nào thôi thúc cô ta làm vậy nếu không phải vì tiền hay quyền thì thú thật là đọc hết quyển rồi, tôi nghĩ rằng điều đó vẫn khá gây hoang mang cho người đọc; bởi nếu chỉ vì tiền hay quyền thì cô ta đã đạt được rồi và đạt được vô cùng mỹ mãn, nhưng rõ ràng đến cuối cùng ta có thể cảm thấy là cô ta không hề vừa lòng mãn ý. Nữ chính là một câu đố, một câu đố vừa bí ẩn vừa quyến rũ thách thức người ta phải đi sâu tìm hiểu về mình, về động cơ của mình.
“Tôi muốn biết quá khứ của cô. Rốt cuộc cô đã trải qua cuộc sống như thế nào? Tại sao lại trở thành như vậy?
Tôi cảm thấy bất bình thường, cô cứ như bị thứ gì đó chi phối vậy.
Đây là điều mà tôi đang muốn biết. Lúc mới ra đời, chắc cô không phải như vậy, có lẽ một sự việc nào đó đã khiến cô thành ra thế này. Có phải sang chấn tâm lý không?”
Đoạn trên là lời thoại của viên cảnh sát Kato chất vấn nữ chính ở cuối truyện, và cũng chính là câu hỏi không có lời giải đáp cho độc giả. Đến cuối truyện, độc giả vẫn không biết thứ gì đã khiến cô ta có những hành động táng tận lương tâm, hại chết biết bao nhiêu người thế này mà không hề thấy dây dứt hối hận. Nếu miễn cưỡng phải có một đáp án thì chính là cô ta muốn trở thành phiên bản Scarlett ngoài đời thực trong Cuốn theo chiều gió. Mà Scarlett thì… thật không dám bình luận.
Tôi luôn cho rằng thứ Keigo muốn viết trong các tác phẩm của mình không phải vụ án, không phải quá trình điều tra phá án và logic của nó mà là lòng người. Thế nên trong tiểu thuyết của Keigo, việc 1 tội ác có bị phanh phui không, thủ phạm có bị bắt không không quan trọng, nhiều khi tới cuối truyện vẫn bị bỏ ngỏ. Tuy nhiên bằng một cách nào đó, Keigo luôn cho mình cảm giác thứ mà thủ phạm mất đi hay phải trả giá còn đắt hơn việc bị phanh phui tội ác ra ánh sáng hay bị pháp luật trừng trị. Như hồi tôi viết cho Bạch Dạ Hành, tôi có bảo rằng nam chính chết đi là 1 sự giải thoát, kiếp sau biết đâu có thể làm người đi dưới ánh mặt trời, còn nữ chính thì, ờm dù không bị bắt nhưng đã gọi là cộng sinh thì một con chết đi, con còn lại có sống được không khi toàn bộ thành công của cô ta bây giờ Ryoji góp một phần không nhỏ? Đáp án thì không có trong truyện nhưng đáng để suy ngẫm. Và nếu nữ chính của Bạch Dạ Hành còn cho tôi hi vọng cô ta vẫn còn nhân tính để có 1 chút nào đó ăn năn về việc mình đã làm hoặc có thể không có cuộc sống trọn vẹn như cô ta muốn thì nữ Mifuyu trong Ảo Dạ hoàn toàn ngược lại. Tôi tin Mifuyu sẽ sống cực tốt về mặt vật chất, cô ta nắm vai trò chủ đạo, thao túng mọi thứ và dùng được mọi thủ đoạn để đạt được mục đích, trông có vẻ sát phạt quyết đoán và thông minh hơn nữ chính của Bạch Dạ Hành nhiều; và cô ta hoàn toàn có thể đóng trọn vai diễn hoàn hảo tuyệt vời mà cô ta tự đạo diễn tự biên kịch tự đóng và tìm diễn viên, còn cái trả phải trả thì… Có một tình tiết trong truyện thế này. Sau khi Mifuyu – người được cho là sở hữu một diện mạo vô cùng xinh đẹp với dóc váng quyến rũ cực kỳ, đã đạt được gần như toàn bộ thành công về danh vọng và tiền bạc, sở hữu một salon tạo mẫu tóc, một nhãn hàng thiết kế và chế tác trang sức hợp tác với một cửa hàng trang sức tiếng tăm số một số hai (mà giám đốc cũng chính là chồng cô ta), bọn họ còn chuẩn bị cho ra mắt một chuỗi thẩm mỹ viện chăm sóc sắc đẹp, cô ta vẫn chẳng có vẻ gì là hài lòng. Chồng cô ta nói cô ta đã thực hiện tinh chỉnh gương mặt liên tục kể từ khi anh ta quen biết và cưới cô ta, mặc dù chỉ là những tinh chỉnh rất nhỏ nhưng cô ta gần như bị nó ám ảnh. Những cuộc phẫu thuật liên tục nào là để độ nghiêng của sống mũi thêm hoàn mỹ, cằm trở nên rất nhọn, làn da không có nếp nhăn, đến nỗi bởi sự hoàn mỹ này mà người chồng cảm thấy vợ mình không thật, cứ như một hình họa trên máy tính ấy.
“Anh không thấy mặt em cứ kỳ cục thế nào ấy à?” Lúc đó, Mifuyu nói với anh ta, “Hai bên không đối xứng, cặp mắt cũng không đối xứng, mũi hơi bị lệch, miệng hơi bị nghiêng. Nói chung về căn bản là không được cân xứng.”
Chính nó, cho dù người ngoài trông thấy một vẻ ngoài hoàn mỹ thế nào thì Mifuyu vẫn cảm thấy mình mình méo mó – Đó chính là bởi sự méo mó trong chính nội tâm của cô ta. Sự méo mó này được phản chiếu mỗi lúc cô ta nhìn mình trong gương và luôn cảm thấy hình ảnh của mình méo xẹo. Nhìn lại mọi thứ Mifuyu có từ đầu đến cuối truyện, nếu không phải vay mượn thì là ăn cắp, lợi dụng và thao túng mới có. Nói đúng ra, thứ tạo nên cô ta ngày nay chỉ toàn là vay mượn hoặc cắp bóc từ tay người khác. Nếu những vật ngoại thân là vay mượn thì diện mạo cha sinh mẹ đẻ vốn có thể cho là tài sản gốc của một người, hoàn toàn thuộc về người đó có thực sự là của chính Mifuyu không? Chính hành vi chỉnh sửa diện mạo liên tục mà mãi không thấy hài lòng này đã khiến thứ duy nhất có thể coi là tài sản gốc đó cũng không còn là tài sản gốc của cô ta. Nhân dạng của cô ta hoàn toàn méo xẹo không ra một con người nữa. Nói một cách khác, Mifuyu đã không còn tồn tại như một thực thể sống. Nếu linh hồn của Masaya đã bị đọa vào địa ngục thì Mifuyu đã không còn tồn tại, cô ta chỉ còn là một con rối bị điều khiển bởi chính hình mẫu tưởng tượng trong lòng cô ta.
Sống như thế, là một cuộc đời viên mãn với tiền bạc danh vọng hay là sống không bằng chết?
Câu này chắc tùy cảm nhận của mỗi người.
14.02.2026,
A Tĩnh viết.