GÓC ĂN CHƠI CỦA A TĨNH

#review #tram #tramtrungluc #chauvanvan #trinhtham

TRÂM

Tác giả: Châu Văn Văn

Số tập: 4

Đơn vị phát hành | NXB: Nhã Nam | NXB Hà Nội

Dịch giả: Tố Hinh

——————————————-

Nhận xét ngắn gọn thì: Trâm hay và đáng đọc, nhưng không xuất sắc như mọi người thường hay ca ngợi.

Trước khi mua sách, tôi từng dạo một vòng bình luận trên các nền tảng lớn. Giữa một rừng bình luận khen nức nở và có phần na ná nhau, tôi chú ý đến một bình luận tương đối khác có nội dung đại khái như sau: “Truyện trinh thám nhưng không có chất trinh thám lắm, nội dung chưa thật sự chặt chẽ, logic. Đoạn sau viết chủ yếu về tình cảm chứ không phải trinh thám nữa.” Mỗi người có một cảm thụ khác nhau, dẫn đến yêu thích khen chê cũng khác nhau, chuyện này thì tôi không ý kiến. Nhưng ít ra tôi tin, bạn viết bình luận này là có đọc sách thật và đọc một cách nghiêm túc.

Nhắc đến bình luận này, thật ra là vì chính bản thân tôi cũng rất phân vân không biết nên xếp Trâm vào thể loại truyện nào mới đúng. Bên phía xuất bản xếp Trâm vào thể loại trinh thám, pha chút ngôn tình, nhưng cá nhân tôi thấy nếu xếp Trâm vào trinh thám thì không trinh thám lắm, còn tình cảm lãng mạn thì không phải chỉ có chút mà thôi. Bản thân Trâm giống như một câu chuyện về kể hai nhân vật chính mà trinh thám và tình cảm đều là yếu tố nền cả. Với hầu hết các tác giả phương Đông, họ thạo về viết truyện, xây dựng bối cảnh truyện và nhân vật nhiều hơn là thạo đưa ra các suy luận, phân tích mang tính logic, chặt chẽ và móc nối các tình tiết thành một mạng lưới, dù chằng chịt nhưng rõ ràng, mạch lạc. Cái thiếu ở Trâm, không những là vấn đề tạo ra các tình huống, mắc xích, suy luận đề cao tính logic mà còn ở cái không khí truyện không thực sự đậm màu trinh thám. Để dễ tưởng tượng hơn, nếu bạn có đọc truyện trinh thám của Agatha Christie, bạn sẽ dễ nhận thấy có vài truyện thực ra đã trở thành hơi đơn giản trong mắt của người hiện đại, nhưng cho dù là đơn giản hay phức tạp thì truyện của Agatha Christie luôn mang đến một cảm giác… sặc mùi trinh thám từ đầu truyện tới cuối truyện, không chệch được đi đâu. Và đặc trưng hơn hết là: luôn hồi hộp. Bởi thế, có lẽ tôi không nên thấy lạ khi số lượng bình luận viết về yếu tố trinh thám của Trâm ít hơn hẳn so với các bình luận về hình tượng hai nhân vật chính và yếu tố tình cảm trong này. Rõ ràng, yếu tố bối cảnh, nhân vật được xây dựng nổi bật hơn yếu tố trinh thám, bất kể bộ truyện gắn mác trinh thám chứ không phải thể loại nào khác. Tóm lại, Trâm có yếu tố trinh thám nhưng dứt khoát không phải trinh thám thuần.

Có điều nếu Trâm đã được gán mác trinh thám thì sẽ thật kỳ lạ nếu tôi không bình về yếu tố trinh thám. Nên, như vẫn, xin mạn phép bình đôi ba lời cho có cái gọi là bình đúng khía cạnh.

Xét về yếu tố trinh thám, Trâm bí ẩn nhưng không kịch tính, ly kỳ nhưng không hồi hộp. Với một người đọc tầm trung như tôi thì trải nghiệm thường có nhất sẽ giống như nam chính Lý Thư Bạch: hiểu được đại khái, đoán được đại khái, nhưng có nhiều chỗ chưa rõ, vài việc đoán không ra. Lấy ví dụ, tập 1 dễ đoán đại khái chuyện gì đang xảy ra nhưng hơi khó đoán thủ phạm cuối cùng. Tập 3 khó đoán thủ pháp nhưng dễ đoán hung thủ. Tập 2 khó đoán hung thủ nhưng lờ mờ nhìn ra thủ pháp, cái chính của việc khó đoán hung thủ là ở chỗ mấy thủ đoạn đó hình như ai cũng có thể làm. Tập 4 thì có không khí âm mưu chính trị nhiều hơn vụ án bình thường, mà âm mưu chính trị thì thủ đoạn gì đâu quan trọng bằng người giở trò là ai. Lấy vài ví dụ khác, ở tập 1, dễ đoán đại khái cách thức thủ phạm chơi trò biến mất giữa đám đông bằng thủ thuật giống như KID trong Detective Conan thường làm, nhưng chi tiết thế nào thì không biết. Lại lấy ví dụ ở tập 3, dễ đoán được Tề Đằng mạo danh Ôn Dương, nhưng để làm gì và có liên quan gì đến vụ án chung thì không biết. Trong tập 4, dễ biết trò khuyên đỏ trên lá bùa là do tráo đổi hai tờ giống nhau, nhưng không đoán được việc sử dụng mực có thể phai màu và tác dụng của keo ong. Nhưng cho dù không nhìn rõ được chi tiết thì vài xét đoán đại khái về câu chuyện là nguyên nhân, tôi ngờ rằng, khiến Trâm thiếu đi kịch tính và hồi hộp. Thêm nữa, cách viết của Châu Văn Văn về tình tiết trinh thám không đủ sắc nét. Nó không bén để nhấn vào bất cứ chi tiết nào để lại ấn tượng sâu đậm với người đọc từ cách mở dần các gợi ý, cách nghi can và nhân chứng xuất hiện cho đến động cơ gây án, dù có nhiều điểm đặc sắc nhưng tác giả lại không tô đậm được nó lên. Giống như ngắm một bức tranh, nét vẽ đẹp, hình ảnh chỗ nào cũng đẹp đẽ tinh tế nhưng hỏi có ấn tượng hay không thì câu trả lời là không.

Đánh giá tổng thể về án, cả bộ Trâm có 4 tập, có thể xem mỗi tập là một vụ án lớn, trung gian có thể có nhiều cái chết, nhiều vấn đề xen kẽ nhưng rút lại thì vẫn chỉ liên quan đến đúng một câu chuyện lớn đằng sau. Với cách nhìn nhận này, tôi đánh giá cao tập 2 nhất. Châu Văn Văn xây dựng bố cục cho tập 2 khá chặt chẽ, nhiều nhân vật xuất hiện với các vai trò khác nhau trong câu chuyện nhưng có tác dụng gợi mở một cách rất hợp lý, khiến câu chuyện đi theo một mạch rất liền lạc, không bị xáo trộn dù nửa đường xuất hiện thêm bao nhiêu nhân vật. Trong khi đó, tập 1 viết hơi lan man và lắm lúc thấy thừa. Sang tập 3 và 4 thì vụ án có phần đơn giản hơn và chi tiết dễ đoán hơn so với tập 1 và tập 2, đặc biệt là sang hai tập này thì gần như Trâm đã chuyển sang viết tình rồi chứ không phải viết án nữa. Nếu không xét nét lắm thì có thể nói Trâm có 1/3 là viết tình, còn nếu xét nét lắm thì phải nói có 1/2 viết tình mới đúng. Và khi đọc Trâm, hẳn bạn nên đọc liền mạch cả 4 tập vì có đôi khi, vài thắc mắc của bạn ở tập này phải đến tập sau mới rõ. Điều đó nghĩa là nếu bạn đọc không liền mạch thì có khả năng bạn quên bẵng luôn câu hỏi của mình trước khi đáp án xuất hiện. Thực tế thì tình tiết bỏ ngõ như thế thường phải khiến người đọc càng tò mò hơn để tiếp tục đọc phần sau, nhưng tiếc là cách viết của tác giả lại làm người đọc cảm thấy chính tác giả quên khuấy hoặc không muốn giải thích, thành ra đến khi có được câu trả lời thì tôi không bất ngờ về đáp án, mà bất ngờ việc tác giả còn nhớ mà trả lời. Điểm sáng trong tổng thể phần án của Trâm, không nằm ở chính bản thân cái chất trinh thám như đáng lẽ nó phải có, mà nằm ở việc dựng truyện khắc họa số phận nhân vật. Một kỹ nữ nổi danh nhận ra tình yêu là thứ mông lung phù phiếm không sánh được với phú quý vinh hoa, nàng nhẫn tâm vứt bỏ gia đình, từ bỏ quá khứ, đạp bằng mọi trở ngại để lên đến ngôi cao quyền lực. Một cô gái có số phận đáng thương bị cửa quyền vùi dập, oan mà không kêu được. Một thanh niên tao nhã tuyệt thế nhưng tuổi thơ bất hạnh, gia đình ly tán, bị lợi dụng xuống tay giết người rồi hối hận quên mất cả tội lỗi của mình. Một vương gia tài trí vô song bị ép đến đường và màn lật ngược tình thế hết sức ngoạn mục. Nhìn chung, câu chuyện nào cũng dễ đồng cảm và dễ khiến người ta thở dài sụt sịt hoặc kinh ngạc. Bởi thế, bao giờ tôi cũng đánh giá cao khía cạnh dựng truyện của các tác giả phương Đông, vốn là điểm mà các tác giả phương Tây khó lòng thể hiện xuất sắc bằng.

Giờ thì nói tới phần tình. Mối tình giữa Hoàng Tử Hà và Lý Thư Bạch có đôi nét giống với một cặp khác là Tứ gia và Nhược Hi trong Bộ Bộ Kinh Tâm của Đồng Hoa. Cách mà Tứ gia và Nhược Hi bắt đầu vẫn làm tôi cảm thấy cấn cấn vì có cảm giác lúc đó Nhược Hi chọn con đường an toàn cho mình chứ không hề yêu Tứ gia. Cách mà Hoàng Tử Hà và Lý Thư Bạch bắt đầu cũng làm tôi cảm thấy cấn cấn và khó hiểu như thế. Chuyện tình này được thừa nhận là bắt đầu từ đầu tập 3, hai người cùng bị truy sát và cùng sống chết bên nhau. Nhưng trên góc nhìn của tôi thì việc sống chết có nhau này dễ làm người ta nhận huynh đệ chí cốt nhiều hơn nảy sinh tình cảm yêu đương lãng mạn. Đặc biệt là do cái cách Châu Văn Văn đặc tả về tâm trạng của Hoàng Tử Hà khi gặp lại Vũ Tuyên ở tập 2 và mỗi lần Hoàng Tử Hà nhớ tới Vũ Tuyên, nó có vẻ sâu sắc đến nỗi tôi không tin là chỉ một lần sống chết bên nhau ở đầu tập 3 mà có thể làm Hoàng Tử Hà quay ngoắt sang nảy sinh tình cảm với Lý Thư Bạch được. Nói chính xác hơn là ở giai đoạn bước ngoặt, cách viết của tác giả thiếu một chút chấm phá để người đọc nhận ra tâm lý của Hoàng Tử Hà chuyển từ yêu Vũ Tuyên sang yêu Lý Thư Bạch là hợp tình hợp lý. Nếu phần tình cảm Châu Văn Văn viết cho cặp Hoàng Tử Hà – Vũ Tuyên là những hình ảnh rực rỡ, chói sáng, đầy mộng mơ thiếu nữ thì phần tình cảm mà tác giả viết cho đôi Hoàng Tử Hà – Lý Thư Bạch lại đậm màu sắc bình phàm nhưng vững chắc, đôi bên tin tưởng, nương tựa lẫn nhau. Nếu Hoàng Tử Hà nhớ về Vũ Tuyên là nhớ về một buổi chiều nàng đang hái sen, khi ngẩng đầu lên liền thấy một công tử tao nhã tuyệt thế mỉm cười với mình trong nắng hoàng hôn rực rỡ, thì Hoàng Tử Hà nhớ tới Lý Thư Bạch là hình ảnh y đứng trước cửa cung Thái Cực chờ mình an toàn trở ra, là Lý Thư Bạch luôn che chở cho nàng mỗi khi nguy khốn. Vẻ tự tin của Hoàng Tử hà mỗi khi phá án, mỗi khi vạch trần chân tướng đều không thể thiếu một Lý Thư Bạch luôn đứng sau sắp xếp toàn bộ cục diện, để nàng được tự do tìm hiểu và công khai chống đối mọi thế lực mà không phải lo lắng điều gì. Tình cảm của Hoàng Tử Hà với Vũ Tuyên được miêu tả cũng giống như tình cảm của Nhược Hi với Bát gia: lãng mạn, tình tứ, xán lạn như pháo hoa, bởi vậy cũng chỉ rực rỡ một phút rồi lụi tàn, chỉ đáng để nhớ trong ký ức chứ không thể ở bên nàng mãi mãi. Còn tình cảm Nhược Hi với Tứ gia cũng như Hoàng Tử Hà với Lý Thư Bạch là tình cảm cùng nắm tay nhau vượt qua mọi sóng gió, dù có bao nhiêu chông gai cũng không xa cách chia lìa.

Có một điểm thú vị trong Trâm mà tôi nhận ra là, nếu tác giả có trích thơ thì sẽ thấy phần nhiều trong số đó là thơ của Vương Ma Cật (tức Vương Duy). Trong Trâm cũng có hai nhân vật sùng bái Vương Ma Cật là Ngạc vương Lý Nhuận và Ôn Dương, cả hai đều có bài trí tư gia theo kiểu thanh cao mà ngạo nghễ, lấy trúc, tùng, bách, thông làm chủ đạo. Khi cảm thấy chuyện tình giữa Hoàng Tử Hà – Lý Thư Bạch có đôi nét giống với Nhược Hi – Tứ gia, tôi cũng đột nhiên nhớ tới hình như Tứ gia trong Bộ Bộ Kinh Tâm có đoạn thời gian thường nhắc tới hai câu “Đến nơi nước cạn, Nhìn áng mây lên” (Hành đáo thủy cùng xử, Tọa khán vân khởi thì), cũng là hai câu trong một bài thơ của Vương Ma Cật. Cái gợi nhắc này đến từ việc ý cảnh của một vài phân đoạn trong Trâm rất làm tôi liên tưởng đến hai câu thơ này của Vương Ma Cật. Điều này khiến tôi nghiêng về giả định cả Châu Văn Văn và Đồng Hoa đều thích thơ Vương Ma Cật. Và những người yêu thích thơ của Vương Ma Cật thì có vẻ đều đánh giá cao các giá trị tình cảm vững chãi, bền chắc, lâu dài theo năm tháng. Điều này hiển nhiên trái ngược với kẻ thích cái chất tình tứ ướt át mà hão huyền, một câu đôi ba nghĩa trong thơ của Lý Nghĩa Sơn (tức Lý Thương Ẩn) như tôi. Chắc vì vậy mà đoạn khởi đầu tình cảm của hai đôi này đều khiến tôi thấy lấn cấn. Có điều cái cấn này cũng chỉ là cấn về lý do bắt đầu thôi, chứ tình cảm đoạn sau của Hoàng Tử Hà – Lý Thư Bạch được khắc họa rất ổn. Tôi ấn tượng mạnh nhất là đoạn Hoàng Tử Hà tìm mọi cách cứu Lý Thư Bạch cho dù phải đánh đổi luôn hạnh phúc lứa đôi cả phần đời sau (hoặc nàng đã định sẽ lật mặt hủy ước khi đạt được mục đích?). Lúc nàng nhìn bốn bức tường nhà lao, cảm thấy phía trước đã là đường cùng, mà cắn răng chấp nhận theo Vương Uẩn là cách duy nhất giúp nàng tìm được đường sống cho mình và Lý Thư Bạch; lúc nàng tháo vòng tay có đôi hạt đậu đỏ tương tư Lý Thư Bạch tặng nàng ra, bỏ vào túi gấm rồi áp lên má; tâm trạng dằn vặt những lúc đó được viết rất tốt, ít nhất là cái người đang cầm cuốn sách là tôi cảm thấy hơi nhói lòng. Và khi nàng nắm lấy lưỡi đao được giấu sẵn trong người, suy tư có nên đâm Vương Uẩn một đao để Lý Thư Bạch có cơ hội phá vây, hay nàng lần mò đến vị trí xương sườn, nghĩ đến việc sẵn sàng một đao dứt khoát kết liễu đời mình nếu như Lý Thư Bạch không sống… Kỳ lạ thay, đoạn đó mới là đoạn tôi thấy hồi hộp kịch tính nhất cả truyện. Dù biết là truyện này kết có hậu nhưng cứ hồi hộp mãi lỡ như, lỡ như, lỡ như… Ngòi bút của tác giả sắc bén đến đâu, phải xem mấy phân đoạn người đọc dù biết trước kết quả nhưng vẫn nghẹt thở theo dõi từng phút từng giây thế này mới biết. Tiếc là phần án không có được kiểu viết sắc bén thế.

Nhìn chung, Trâm (hay Trâm Trung Lục) là một bộ truyện hay, từ bối cảnh để cách viết của tác giả đều chỉnh chu theo đúng phong cách của một quyển tiểu thuyết có đầu tư. Mặc dù có vài điểm đáng tiếc, nhưng dù sao cũng đáng đọc.

P/s:

1. Tiêu đề Trâm chắc bắt nguồn từ thói quen thích rút trâm ra vọc vạch lên bàn, sắp xếp vụ án của Hoàng Tử Hà. Nó đại diện cho quá trình cô vén bức màn bí mật đằng sau các vụ án, và có thể liên quan đến hàng chữ bé xíu trên cây trâm Lý Thư Bạch tặng cô nữa.
2. Nói chứ Sherlock Holmes và các truyện trinh thám của Agatha Christie là những truyện tôi đọc hồi còn nhỏ lắm. Thế nên khó tránh tình trạng ký ức phai mờ và thần thánh hóa tác phẩm kinh điển. Đôi khi so sánh truyện trinh thám phương Đông với truyện của Agatha Christie, tôi cũng ngờ rằng bản thân đang đánh giá chúng trên một cái thang không phù hợp, vì ấn tượng về một thứ tồn tại quá lâu trong ký ức thường không còn chính xác như thực tế nữa. Sắp tới chắc tôi phải đọc lại mấy truyện này để xem thực sự nó còn hay như trong ký ức nữa không.  

– A Tĩnh viết, ngày 17/11/2021 –